Trainen met aandacht voor je bekkenbodem!
Weefselherstel na de bevalling
Hoe wondgenezing werkt, wat meer bekkenbodem schade na de bevalling betekent voor je herstel en hoe je in de tussentijd al slim bouwt aan je terugkeer naar sport.
Cissy Jansen | Bekkenfysiotherapeut MSc
Pelvic+ blog · Na de bevalling
De richtlijn “6 weken” herstel
Je bent bevallen. En de eerste week staat dan vooral in het teken van je baby, de kraamzorg en veel rust. En dan komen vaak al snel de eerste vragen: wat mag ik nu al wel doen, en wat laat ik beter nog even? Komt het weer goed met mijn buik en eventuele wond? En hoe lang duurt dat dan? Wanneer mag ik weer wandelen, en hoe ver? Hoe ondersteun ik mijn herstel, zodat ik straks zonder klachten weer dingen kan doen?
Na een paar weken van rustig aan doen en de zorg voor je kindje, schuiven de vragen op: wanneer mag ik weer sporten? Hoe word ik weer fit? En hoe weet ik of ik niet te veel doe?
Vaak hoor je dan: na 6 weken mag je weer.
Die 6 weken komen van oudsher van het kraambed (de periode na de bevalling waarin je baarmoeder weer grotendeels terug is op haar oude grootte), en rond dat moment valt ook de nacontrole.
Niet alleen na een bevalling, maar ook bij andere blessures en letsels hoor je vaak een hersteltijd van ongeveer 6 weken: het weefselherstel is dan door de eerste opbouwfase heen en een flink eind op weg.
Maar sterk is het nog niet: buikfascia heeft na 6 weken bijvoorbeeld pas ongeveer de helft van zijn oorspronkelijke sterkte terug (zie het deel over huid, spier en bindweefsel).
En soms voelt die grens van 6 weken ook wat random, zeker als je je alweer best goed voelt: je wandelt al weer een eind, je tilt je kindje zonder moeite op en je lijf voelt verrassend sterk.
👉🏼 Toch is goed voelen niet hetzelfde als volledig hersteld zijn.
Onder de oppervlakte is je lichaam nog volop bezig met het herstel van zwangerschap, bevalling en de enorme rek en belasting die daarbij kwamen kijken: in spieren, bindweefsel, zenuwen en de bekkenbodem.
Wat zegt de wetenschap over dat herstel? En waarom betekent “rust nemen” niet dat je niets mag doen?
❗️ Sterker nog: juist door je lichaam passend te belasten, ondersteun je je herstel. Belasting geeft het weefsel een prikkel om sterker te worden: de nieuwe vezels gaan in de richting van de belasting liggen. Hoe dat werkt, lees je bij zo herstelt weefsel.
Zo herstelt weefsel: drie fasen
Is er weefsel beschadigd, zoals bij een scheur, een knip of een keizersnede? Dan verloopt het herstel altijd in dezelfde drie fasen. De tijden zijn gemiddelden: bij iedereen gaat het net iets anders.
Dag 0 tot ± 5
1. Opruimen
Ontstekingsfase (inflammatie): afweercellen ruimen beschadigd weefsel op. De wond is nog niet echt sterk en belastbaar.
Dag 5 tot week 3 à 4
2. Opbouwen
Proliferatiefase: speciale cellen (fibroblasten) maken nieuw collageen. Na 1 week heeft een wond zo’n 3% van de oorspronkelijke sterkte (treksterkte), na 3 weken ongeveer 20%.* Het nieuwe weefsel is nog rommelig opgebouwd en dus beperkt belastbaar.
Week 3 tot 12 maanden
3. Verstevigen
Remodellering: zwak collageen (type III) wordt vervangen door sterker collageen (type I), en de vezels gaan in de richting van de belasting liggen. Een litteken wordt nooit meer helemaal zo sterk als het oorspronkelijke weefsel: rond de 80%.*
Belangrijk: deze fasen gaan over weefsel dat echt beschadigd is. Weefsel dat alleen flink is opgerekt, maar niet is gescheurd, herstelt ook, maar langs een andere weg: geleidelijk, onder invloed van hormonen en belasting.
* Iets meer nuance over de gebruikte cijfers: ze komen uit klassiek onderzoek naar wondgenezing van de huid (Levenson e.a. 1965) en staan zo in de handboeken (o.a. StatPearls). Zie deze cijfers dus als richtgetallen.
En de huid van je buik?
Je buikhuid heeft 9 maanden de tijd gehad om mee te rekken, en heeft daarna ook tijd nodig om te herstellen. Twee dingen spelen daarbij een rol:
- Striae (zwangerschapsstriemen). 50 tot 90% van de vrouwen krijgt ze. Dieper in de huid (in de lederhuid) zijn collageen- en elastische vezels beschadigd.
Het is niet alleen rek: ook hormonen lijken mee te spelen. In striae zitten meer ontvangers (receptoren) voor oestrogeen en voor stresshormonen zoals cortisol dan in gewone huid. Ook aanleg speelt mee. Farahnik e.a. 2017 Precies hoe het ontstaat, is nog niet helemaal duidelijk.
Striae beginnen rood of paars en worden in de maanden na de bevalling lichter van kleur. Helemaal weg gaan ze meestal niet.
Insmeren kan prettig zijn tegen jeuk of een droge, strakke huid, maar er is geen goed bewijs dat een crème of olie striae voorkomt of laat verdwijnen. Brennan e.a. 2012, Cochrane - Slappere buikhuid. Huid krijgt haar stevigheid van collageen en haar veerkracht van elastine.
Collageen wordt je hele leven aangemaakt en omgebouwd, maar elastine wordt bij volwassenen nauwelijks nog vernieuwd.
Daardoor trekt de huid in de maanden na de bevalling wel weer deels strakker, maar niet altijd helemaal zoals ervoor.
Hoeveel, verschilt sterk per persoon: aanleg, leeftijd, en hoeveel en hoe snel de buik groeide. Baumann e.a. 2021 (review over elastine in de huid)
Een slappe buik is overigens niet alleen huid. Ook de rechte buikspieren en de bindweefselstreep ertussen (linea alba) hebben tijd nodig.
Diastase. We spreken van een diastase als de afstand tussen de rechte buikspieren groter is dan 2 cm. Dat is de afkapwaarde (grenswaarde) die de Europese richtlijn aanhoudt: tot 2 cm wordt als normaal gezien. Hernández-Granados e.a. 2021 In onderzoek wordt ook vaak met de vingers gemeten, boven, bij en onder de navel: 2 vingers breed of meer telt dan als diastase.
Met die meting stonden bij 6 op de 10 vrouwen de buikspieren 6 weken na de bevalling nog uit elkaar;
na een jaar is dat nog bij ongeveer 1 op de 3, meestal mild. Sperstad e.a. 2016 Gerichte training helpt om de buikwand weer goed te laten samenwerken.
Een diastase op zich hoeft geen probleem te zijn.
Waar het om gaat, is of je je buikspieren goed en functioneel kunt inzetten: kun je spanning opbouwen in de buikwand, ook als je tilt, draagt of sport?
In twee grote Noorse onderzoeken, waarin vrouwen het eerste jaar na de bevalling gevolgd werden, hadden vrouwen met een diastase niet meer rug- of bekkenpijn, en ook geen zwakkere bekkenbodem, meer urineverlies of vaker een verzakking dan vrouwen zonder diastase.
Sperstad e.a. 2016; Bø e.a. 2017
Ander onderzoek ziet wel verbanden:
bij een bredere diastase is de buik gemiddeld wat minder sterk, vooral bij draaien en opkomen uit lig, en vrouwen ervaren vaker buikklachten (zoals een opgeblazen of ongemakkelijk gevoel) en zijn minder tevreden over hun lichaam.
Voor rugpijn, urineverlies en verzakking zijn de uitkomsten wisselend, en die onderzoeken zijn vaak klein of van beperkte kwaliteit. Hills e.a. 2018; Benjamin e.a. 2019; Fuentes Aparicio e.a. 2021
Twijfel je over je buik, laat er dan eens naar kijken.
Huid, spier en bindweefsel
Je bekkenbodem bestaat vooral uit spieren:
de grote, diepe levatorspier en de kleinere, oppervlakkige spieren in het perineum (het gebied tussen vagina en anus). Daaromheen zit bindweefsel (fascia: stevige bindweefselplaten) en banden (ligamenten).
Elk weefsel herstelt in hetzelfde ritme van drie fasen, maar hoe sterk het wordt verschilt.
| Weefsel | Wat is gemeten? | Bron |
|---|---|---|
| Huid (litteken) | ± 20% na 3 weken, ± 70 tot 80% na 3 maanden; maximaal ± 80% | Wondgenezing (StatPearls) |
| Buikfascia na een operatie | 51 tot 59% na 6 weken, 70 tot 80% na 4 maanden, 73 tot 93% na ± 4,5 maanden; nooit meer dan 93% | Ceydeli e.a. 2005 |
| Bekkenbodem na een vaginale bevalling | Niet direct gemeten. Wel weten we dat herstel van kracht en functie maanden kan duren. | Geen |
Iets meer nuance over de gebruikte cijfers: de bekende cijfers over fascia (51 tot 59% na 6 weken) komen uit onderzoek naar de buikwand na een buikoperatie, niet uit onderzoek na een bevalling.
De richtlijn van Goom e.a. (2019) gebruikt ze vooral om uit te leggen waarom je na een keizersnede rustig opbouwt. Voor de bekkenbodem na een vaginale bevalling is het een nuttig beeld, maar geen objectieve meting.
Welke schade kan er zijn?
Niet elke bevalling laat hetzelfde spoor na. Op de tekeningen zie je de scheur als stippellijn. Je kijkt van onderen tegen het perineum aan: het gebied tussen vagina en anus.
Een scheur loopt niet altijd recht naar achteren, richting de anus. Scheurtjes kunnen ook schuin of opzij lopen, in de vagina zitten, of aan de voorkant: bij de schaamlippen of rond de plasbuis. Dat komt vaak voor en is niet gek.
1e graads scheur
Alleen huid of slijmvlies is ingescheurd. Dit kunnen ook kleine scheurtjes zijn bij de schaamlippen of de plasbuis. Herstelt meestal snel.
2e graads scheur
Huid én de oppervlakkige spieren van het perineum zijn ingescheurd, maar de kringspier van de anus niet. De scheur kan recht naar achteren lopen, maar ook schuin, opzij of deels in de vagina.
3e graads scheur
De scheur loopt door tot in de kringspier (sluitspier) van de anus. 3a: minder dan de helft van de buitenste kringspier, 3b: meer dan de helft, 3c: ook de binnenste kringspier.
4e graads scheur
De scheur gaat door beide kringspieren heen tot in het slijmvlies van de anus/endeldarm.
Knip (episiotomie)
Een bewuste snede, schuin naar opzij vanaf de vagina-opening. Wat er doorgeknipt wordt, is vergelijkbaar met een 2e graads scheur. In Nederland wordt de knip meestal aan de rechterkant van de vrouw gezet. Op de tekening zie je die links, omdat je van voren kijkt.
Keizersnede
Er wordt door meerdere lagen heen gegaan: huid, vetlaag, fascia, het buikvlies van de buikwand, het buikvlies over de baarmoeder en de baarmoederwand. De buikspieren worden meestal opzij geschoven, niet doorgesneden.
Ook zonder scheur kan er schade zijn.
Bij een vaginale bevalling kan de grote bekkenbodemspier zelf beschadigd raken, bijvoorbeeld losgescheurd van het schaambot (levatorletsel).
Dat is van buiten niet te zien.
Een bekkenfysiotherapeut kan het soms voelen bij inwendig onderzoek; met een echo is het nauwkeuriger vast te stellen.
Wat zijn de gevolgen?
Vrouwen met levatorletsel kunnen hun bekkenbodem gemiddeld minder krachtig aanspannen, soms met een duidelijk verschil tussen links en rechts. Nyhus e.a. 2019
Op de lange termijn hangt levatorletsel samen met een grotere kans op een verzakking: in een Noorse studie hadden vrouwen met dit letsel 20 jaar na hun eerste bevalling vaker een verzakking. Volløyhaug e.a. 2016
Dat is niet zeker natuurlijk, maar wel een reden om de bekkenbodem goed te trainen en in de gaten te houden.
Indeling scheuren volgens RCOG (2015) en Sultan, Thakar & Lewicky-Gaupp (2024).
↑ Terug naar het overzichtMeer schade = meer tijd en meer aandacht
Hoeveel schade er is, bepaalt mede hoe lang herstel duurt en hoe de opbouw eruitziet. Klik op jouw situatie om te lezen waar je op let.
Geen of een 1e graads scheur
De huid herstelt relatief snel. Maar ook zonder scheur heeft je bekkenbodem tijdens zwangerschap en bevalling een flinke rek doorgemaakt. Ook dan is rustig en gericht opbouwen verstandig.
2e graads scheur of knip
De oppervlakkige spieren van het perineum zijn mee ingescheurd of doorgeknipt. Actief trainen is zinvol, maar de spier moet eerst door de eerste fasen van wondgenezing heen. Zacht beginnen, slim opbouwen.
3e of 4e graads scheur
De kringspier is betrokken. Begeleiding door een bekkenfysiotherapeut is hier extra belangrijk. Meer hierover lees je bij herstel na een derde- of vierdegraads scheur.
Keizersnede
Naast het herstel van de bekkenbodem (die tijdens de zwangerschap ook belast is) spelen het herstel van de buikwand, de fascia en het litteken in de baarmoeder mee. Meer hierover lees je bij herstel na een keizersnede.
Meer schade betekent niet dat je stilzit. Het betekent dat je slimmer opbouwt, met meer aandacht voor jouw doorgemaakte bevalling en herstel. Move with knowledge!↑ Terug naar het overzicht
Bij een 3e of 4e graads scheur
Een scheur tot in de kringspier heet ook wel OASI (obstetrisch anaal sfincterletsel). Deze scheur wordt in de operatiekamer gehecht. Daarna krijg je meestal:
- Laxeermiddel (zodat de ontlasting zacht blijft): dat verkleint de kans dat de wond weer openscheurt.
- Antibiotica om infectie te voorkomen.
- Pijnstilling, zoals je arts of verloskundige die voorschrijft.
- Een controle, meestal na 6 tot 12 weken, en verwijzing naar een bekkenfysiotherapeut.
Vooral in de eerste anderhalve week is het nieuwe weefsel nog kwetsbaar. Daarom: niet persen, geen zware belasting, maar wel rustig bewegen en vroeg de bekkenbodem zacht leren aanspannen en ontspannen. Dat stimuleert de doorbloeding.
PEACE & LOVE bij herstel na een scheur of knip: wat houdt het in?
Waar komt PEACE & LOVE vandaan?
PEACE & LOVE is een model uit de sportrevalidatie en fysiotherapie. Het is ontwikkeld voor het herstel van acute wekedelenletsels (blessures aan spieren, pezen en banden), zoals een verzwikte enkel of een verrekte spier.
Het model werd geïntroduceerd door de fysiotherapeuten Blaise Dubois en Jean-François Esculier en in 2020 gepubliceerd in het British Journal of Sports Medicine (Dubois & Esculier 2020). Het bouwt voort op eerdere ezelsbruggetjes zoals RICE, PRICE en POLICE, en combineert adviezen voor de eerste dagen met uitgangspunten voor de revalidatie daarna.
Belangrijk: PEACE & LOVE is niet ontwikkeld of getest voor herstel na een bevalling of een scheur van het perineum. De uitgangspunten helpen wel om herstel uit te leggen, maar zijn niet allemaal één op één toepasbaar.
PEACE: de eerste dagen
De eerste fase draait om beschermen en het natuurlijke herstel de ruimte geven.
- P, Protect (beschermen): bescherm het beschadigde weefsel en voorkom overbelasting.
- E, Elevate (hoogleggen): leg het gebied waar mogelijk hoger om zwelling te beperken. Bij een scheur of knip kan dat maar beperkt. Wel helpt het om regelmatig te liggen, zodat er minder druk op je perineum staat.
- A, Avoid anti-inflammatories (vermijd ontstekingsremmers): in het oorspronkelijke model worden ontstekingsremmers afgeraden, omdat ze de natuurlijke herstelreactie mogelijk afremmen. Na een bevalling zijn pijnstillers zoals paracetamol, en ook de ontstekingsremmer ibuprofen, juist vaak passend. Volg hiervoor het advies van je arts of verloskundige.
- C, Compress (compressie, oftewel druk): bij sportblessures gebruik je druk om zwelling te beperken. Bij een scheur of knip is stevige of langdurige druk niet nodig.
- E, Educate (uitleg): begrijp hoe herstel werkt. De ontstekingsreactie hoort bij wondgenezing: ontstekingscellen ruimen beschadigd weefsel op en zetten het herstel in gang.
LOVE: de herstelfase
De tweede fase draait om geleidelijk belasten en je belastbaarheid weer opbouwen.
- L, Load (belasten): bouw je dagelijkse activiteiten en lichamelijke belasting stap voor stap op.
- O, Optimism (vertrouwen): houd vertrouwen in je herstel. Het kost tijd en verloopt bij iedereen anders.
- V, Vascularisation (doorbloeding): lichte activiteit, zoals wandelen, stimuleert de doorbloeding.
- E, Exercise (oefenen): begin rustig met passende oefeningen voor je ademhaling, je bekkenbodem en je diepe rompspieren.
Koelen na een scheur of knip: wel of niet?
Koelen mag, vooral om de pijn te verlichten.
Bij sportblessures raadt PEACE & LOVE koelen af, omdat kou de doorbloeding ter plekke en mogelijk de natuurlijke ontstekingsreactie tijdelijk kan beïnvloeden. Die ontstekingsreactie is een essentieel onderdeel van wondgenezing: ontstekingscellen, zoals neutrofielen en macrofagen (soorten witte bloedcellen), ruimen beschadigd weefsel op en ondersteunen het herstel daarna.
Onderzoek naar koelen na een scheur of knip laat zien dat een koud kompres of gelpad de pijn kortdurend kan verlichten. Er is geen overtuigend bewijs dat kort koelen de wondgenezing verstoort. Het bewijs is wel beperkt. East e.a. 2020, Cochrane
- Gebruik een koud kompres of gelpad.
- Koel ongeveer 10 tot 20 minuten per keer.
- Leg ijs nooit rechtstreeks op je huid.
- Stop als het niet prettig voelt.
Wat is belangrijk om te onthouden?
Het doel is niet om de natuurlijke ontstekingsreactie te onderdrukken, maar om je lichaam de ruimte te geven om te herstellen.
- Bescherm het wondgebied, maar blijf binnen de pijngrens bewegen.
- Koelen mag als het prettig is en de pijn verlicht.
- Vermijd onnodige druk op het wondgebied.
- Bouw je dagelijkse activiteiten en oefeningen geleidelijk op.
PEACE & LOVE is hier een verklarend denkkader uit de sportrevalidatie, geen behandelrichtlijn voor wondgenezing van het perineum. Bronnen: Dubois & Esculier 2020; East e.a. 2020, Cochrane.
RCOG Green-top Guideline 29 (2015); Sultan, Thakar & Lewicky-Gaupp (2024).
↑ Terug naar het overzichtNa een keizersnede
Een keizersnede is een buikoperatie.
Na 6 weken heeft de buikfascia ongeveer de helft (51 tot 59%) van zijn sterkte terug, en dat loopt in de maanden daarna op. Ook het opvangen van druk in je buik bij springen en rennen is dan nog niet volledig belastbaar.
Extra aandacht gaat naar:
- het litteken (littekenmobilisatie: het litteken soepel en beweeglijk houden);
- de diepe buikspier (transversus abdominis) en de samenwerking met ademhaling en bekkenbodem;
- en daarnaast gewoon het herstel van de bekkenbodem, die tijdens de zwangerschap ook zwaar belast is.
Ceydeli e.a. 2005; Goom, Donnelly & Brockwell 2019.
↑ Terug naar het overzichtVroeg bewegen is goed, impact vraagt geduld
De Canadese richtlijn voor het eerste jaar na de bevalling (2025) is duidelijk: bewegen is goed, en hoe eerder je rustig begint, hoe beter.
- Iedereen kan vanaf het begin licht dagelijks bewegen, zoals rustig wandelen.
- Dagelijkse bekkenbodemtraining wordt aanbevolen: het verkleint de kans op urineverlies.
- Zonder klachten of andere bezwaren: in de eerste 12 weken opbouwen naar minstens 120 minuten per week stevig bewegen, verdeeld over 4 of meer dagen (stevig wandelen, fietsen, krachtoefeningen).
- Meer bewegen hangt samen met minder somberheid en depressie, minder urineverlies en minder rugpijn, en met beter slapen en minder vermoeidheid.
Bewegen is dus goed. Het is vooral de soort belasting, zoals rennen en springen, die om geduld en opbouw vraagt.
Davenport e.a. 2025, Canadese richtlijn postpartum.
Lees ook: Postpartum herstel volgens de richtlijnen: dit moet je weten
↑ Terug naar het overzichtWachten op impact ≠ niets doen
De weken voordat je je sport weer oppakt zoals vóór je zwangerschap, of dat nu tennis, hyrox, crossfit, fitness of hardlopen is, zijn weken waarin je bouwt aan alles wat die belasting straks mogelijk maakt.
Dus: opbouwen in de fase waarin je zit.
Simpele oefeningen op de grond zijn perfect voor het begin: weer contact maken met je lijf, vertrouwen krijgen en je spieren weer leren aansturen.
Maar alleen die oefeningen zijn niet genoeg voor intensief sporten. Rennen, springen en zware trainingen vragen kracht, stabiliteit, coördinatie, drukregulatie en reactievermogen (snel kunnen reageren en terugveren).
Begin dus op tijd met bewegen en blijf niet alleen liggend oefenen: bouw stap voor stap op naar oefeningen in stand, kracht en later impact. Ben je na 3 maanden nog alleen liggend aan het oefenen? Dan is het goed om je training eens onder de loep te nemen. Weet je niet goed hoe je verder kunt? Neem dan contact op.
Vroeg na de bevalling
Bewustzijn & basis
- Ademhaling en druk in je buik
- Bekkenbodem voelen én loslaten
- Heupen en rug soepel houden
- Rustig wandelen
Week 6 tot 12
Kracht & stabiliteit
- Diepe buikspier activeren
- Squats, heupscharnier (hip hinge), lunges, bruggetje (glute bridge)
- Evenwicht en enkelkracht
- Wandeltempo omhoog
Week 10 tot 16
Loopvoorbereiding
- Loopscholing: knieheffen, hakken-billen
- Rustig huppelen (skipping)
- Belasting op één been
- De loopbeweging nabootsen
Daarna
Impact
- Joggen en hardlopen
- Springen, HIIT
- Sportspecifiek trainen
- Op basis van klachten en testen
❗️ Let op: dit is een richtlijn, geen schema.
Niet voor iedereen gelden dezelfde weken.
Hoe snel je kunt opbouwen hangt af van het letsel en hoe dat herstelt, hoe fit je was vóór en tijdens je zwangerschap, je hormonen (bijvoorbeeld bij borstvoeding), je nachtrust en hoeveel energie je hebt.
Laat je dus niet leiden door de kalender of door wat anderen al doen, maar door hoe jouw lijf reageert.
Wanneer ben je klaar voor impact?
De richtlijn van Goom, Donnelly & Brockwell (2019) adviseert om niet eerder dan rond 3 maanden te beginnen met hardlopen, en pas als je een aantal testen kunt doen zonder urineverlies, zwaar gevoel of pijn. Schuif gerust op of terug als dat nodig is.
Pelvic+
Je hoeft het niet alleen uit te zoeken
Geef jezelf tijd en luister naar signalen van je lijf.
Begrijpen waarom je lichaam tijd nodig heeft, maakt het makkelijker om geduldig te zijn, en om slim te trainen in plaats van af te wachten. Met de juiste begeleiding kom je verder dan je denkt.
Bij Pelvic+ train je na de bevalling onder begeleiding van een bekkenfysiotherapeut.
Geen therapie, wel training met aandacht voor je bekkenbodem: in een groep, zoals Pelvic base training, Move Outside (bootcamp) of Run+, samen met je kindje bij Mom+Mini, of online met Run+ Postpartum als je weer wilt gaan hardlopen.
Bronnen
- Wallace HA, Basehore BM, Zito PM. Wound Healing Phases. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
- Ceydeli A, Rucinski J, Wise L. Finding the best abdominal closure: an evidence-based review of the literature. Curr Surg. 2005;62(2):220-225. Lees online
- Goom T, Donnelly G, Brockwell E. Returning to running postnatal: guidelines for medical, health and fitness professionals managing this population. 2019. Lees online
- Royal College of Obstetricians and Gynaecologists. The management of third- and fourth-degree perineal tears. Green-top Guideline No. 29. 2015. Info voor patiënten
- Sultan AH, Thakar R, Lewicky-Gaupp C (red.). Pelvic Floor, Perineal, and Anal Sphincter Trauma During Childbirth. 2e druk. Springer; 2024. Lees online
- Nyhus MØ, Salvesen KÅ, Volløyhaug I. Association between pelvic floor muscle trauma and contraction in parous women from a general population. Ultrasound Obstet Gynecol. 2019;53(2):262-268. Lees online
- Dubois B, Esculier JF. Soft-tissue injuries simply need PEACE and LOVE. Br J Sports Med. 2020;54(2):72-73. Lees online
- Levenson SM, e.a. The healing of rat skin wounds. Ann Surg. 1965;161(2):293-308. Lees online
- Brennan M, Young G, Devane D. Topical preparations for preventing stretch marks in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(11):CD000066. Lees online
- Farahnik B, Park K, Kroumpouzos G, Murase J. Striae gravidarum: risk factors, prevention, and management. Int J Womens Dermatol. 2017;3(2):77-85. Lees online
- Baumann L, e.a. Clinical relevance of elastin in the structure and function of skin. Aesthet Surg J Open Forum. 2021.
- Volløyhaug I, Mørkved S, Salvesen KÅ. Association between pelvic floor muscle trauma and pelvic organ prolapse 20 years after delivery. Int Urogynecol J. 2016;27(1):39-45. Lees online
- Sperstad JB, e.a. Diastasis recti abdominis during pregnancy and 12 months after childbirth. Br J Sports Med. 2016;50(17):1092-1096. Lees online
- Hernández-Granados P, e.a. European Hernia Society guidelines on management of rectus diastasis. Br J Surg. 2021;108(10):1189-1191. Lees online
- Bø K, e.a. Pelvic floor muscle function, pelvic floor dysfunction and diastasis recti abdominis: prospective cohort study. Neurourol Urodyn. 2017;36(3):716-721. Lees online
- Hills NF, e.a. Comparison of trunk muscle function between women with and without diastasis recti abdominis at 1 year postpartum. Phys Ther. 2018;98(10):891-901. Lees online
- Benjamin DR, e.a. Relationship between diastasis of the rectus abdominis muscle (DRAM) and musculoskeletal dysfunctions, pain and quality of life: a systematic review. Physiotherapy. 2019;105(1):24-34. Lees online
- Fuentes Aparicio L, e.a. Self-reported symptoms in women with diastasis rectus abdominis: a systematic review. J Gynecol Obstet Hum Reprod. 2021;50(7):101995. Lees online
- East CE, e.a. Local cooling for relieving pain from perineal trauma sustained during childbirth. Cochrane Database Syst Rev. 2020;(10):CD006304. Lees online
- Davenport MH, e.a. 2025 Canadian guideline for physical activity, sedentary behaviour and sleep throughout the first year postpartum. Br J Sports Med. 2025;59(8):515. Lees online
Deze blog is algemene informatie en vervangt geen persoonlijk onderzoek of advies. Heb je klachten na je bevalling? Neem contact op met een bekkenfysiotherapeut, je verloskundige of je huisarts.